Het zelfvertrouwen van een kind heeft grote invloed op hoe het zich voelt, wat het durft en hoe het omgaat met tegenslagen. Kinderen met een stevig gevoel van eigenwaarde stappen makkelijker op anderen af, proberen nieuwe dingen uit en geven niet zo snel op als iets niet meteen lukt. Toch worstelen veel kinderen met onzekerheid. Dat is normaal, maar als ouder of begeleider kun je veel doen om ze daarin te steunen.
Wat eigenwaarde bij kinderen bepaalt
Vertrouwen in jezelf bouw je op door ervaringen. Een kind dat iets probeert, daarin slaagt en daarvoor wordt erkend, leert dat het iets waard is en dat het kan. Maar ook mislukkingen spelen een rol. Kinderen die leren dat falen bij leren hoort, worden weerbaarder. Ze raken minder snel de kluts kwijt als iets moeilijk gaat. Omgeving speelt hierbij een grote rol: thuis, op school en bij vriendjes krijgt een kind voortdurend signalen over wie het is en wat het kan. Die signalen vormen het zelfbeeld dat een kind over de jaren opbouwt.
De invloed van complimenten op de juiste manier geven
Veel mensen denken dat veel prijzen goed is voor het gevoel van eigenwaarde bij kinderen. Onderzoek laat zien dat dit genuanceerder ligt. Complimenten die gaan over de inzet en het doorzettingsvermogen van een kind werken beter dan lof over slim zijn of talent. Een kind dat hoort “wat heb jij hard gewerkt” leert dat inspanning loont. Een kind dat altijd hoort “wat ben jij slim” kan juist bang worden om te falen, omdat het dat beeld wil bewaken. Concreet en eerlijk zijn in wat je zegt helpt een kind echt vooruit, veel meer dan algemene goedkeuring.
Wat je thuis kunt doen om het zelfgevoel te versterken
Thuis is de plek waar het meeste wordt gevormd. Kinderen die thuis mogen meebeslissen over kleine dingen, leren dat hun mening telt. Geef een kind daarom soms de keuze, ook als die keuze niet groot is. Laat het zelf uitzoeken hoe het iets aanpakt, en stap niet te snel in om te helpen. Falen mag, zolang het kind weet dat jij er bent. Praat ook over je eigen onzekerheden als volwassene. Dat laat zien dat twijfelen normaal is en dat je ondanks onzekerheid gewoon dingen kunt doen. Kinderen leren veel door te kijken hoe volwassenen met uitdagingen omgaan.
Sporten, spelen en sociale contacten als oefenterrein
Buiten het gezin leren kinderen ook veel over zichzelf. Sport is een goede omgeving om grenzen te verleggen, samen te werken en te ontdekken wat je lichaam kan. Dat geeft een gevoel van trots en bekwaamheid. Spelen met andere kinderen oefent sociale vaardigheden: onderhandelen, je plek innemen, omgaan met ruzie en het oplossen van meningsverschillen. Al die kleine momenten dragen bij aan een sterker zelfgevoel. Kinderen die regelmatig in die situaties komen, bouwen stap voor stap meer zekerheid op. Het gaat niet om grote prestaties, maar om de vele kleine ervaringen bij elkaar.
Veelgestelde vragen
Vanaf welke leeftijd kun je werken aan het zelfvertrouwen van een kind?
Je kunt al vanaf de vroegste leeftijd bijdragen aan een positief zelfgevoel bij een kind. Zelfs bij baby’s en peuters spelen warmte, aanmoediging en veiligheid een rol. Hoe jonger je begint met een ondersteunende aanpak, hoe sterker de basis die een kind meeneemt naar latere jaren.
Wat zijn tekenen dat een kind weinig vertrouwen in zichzelf heeft?
Tekenen van weinig zelfvertrouwen bij een kind zijn onder andere: snel opgeven bij moeilijke taken, andere kinderen vermijden, vaak zeggen dat het niets kan, of juist opvallend druk gedrag vertonen om aandacht te trekken. Ook veelvuldig vergelijken met anderen of altijd goedkeuring zoeken kan een signaal zijn.
Is een verlegen kind hetzelfde als een kind met weinig zelfvertrouwen?
Verlegen zijn en weinig vertrouwen in jezelf hebben zijn niet hetzelfde. Een verlegen kind kan zich prima goed voelen over wie het is, maar heeft gewoon meer tijd nodig om warm te lopen in nieuwe situaties. Een kind met een laag zelfgevoel heeft dieper liggende twijfels over zijn of haar waarde en kunnen. Het is goed om dit verschil in de gaten te houden, zodat je een kind op de juiste manier ondersteunt.
Wanneer is professionele hulp verstandig?
Als een kind langdurig angstig is, vriendschappen mijdt, zichzelf sterk negatief omschrijft of thuis en op school steeds meer moeite heeft om te functioneren, is het verstandig om hulp te zoeken. Een kinderpsycholoog of orthopedagoog kan in kaart brengen wat er speelt en samen met het kind en het gezin aan een oplossing werken.